Het verhaal achter de Poorter

Halverwege de 13e eeuw kwam er een houdbaar, goed smakend 'hoppenbier' uit de hanzestad Bremen. Dit effende de weg voor een nieuwe ontwikkeling: een bierhandel, ook uit andere zeehavens als Hamburg, met grotere volumes en een groter bereik was mogelijk geworden. Het nieuwe bier was zo goed dat het in de eeuwen daarna vaak apart werd vermeld. Maar niet alleen genoemd en geroemd, het werd gedronken, zwaar belast en grote inspanningen werden verricht het te kopiëren.

Protectionisme
In de hanzestad Zwolle was er eind 14e eeuw later geen gruyt bier meer en had men hoptuinen aangelegd buiten de stad. In steden als Delft, Gouda en Haarlem kwam een bierexport op gang met grote volumes en goede kwaliteit bier. In reactie hierop maakten andere steden speciale regels om hun brouwnijverheid te beschermen. Zo kon bijvoorbeeld de regel gelden dat import (of vreemd) bier niet duurder mocht worden verkocht dan het lokale bier. In andere steden werd Poorters bier belastingvrij gemaakt, alleen voor de eigen stadsburgers en buiten de handel. Deze maatregelen moeten een groot effect hebben gehad omdat ander bier zwaar werd belast en de kosten en risico's van het transport het zeer moeilijk maakten met het lokale bier te concurreren.

Vier eeuwen Poorter
In de ruim vier eeuwen voordat in Engeland het Porter ontstond (ongeveer 1720) dronk men in de Lage Landen onder andere Poorter. En het moet behoorlijk populair zijn geweest; het was het locale bier, goed voor de locale economie en er waren fiscale maatregelen die dit ondersteunden. Ook kunnen we uit bronnen opmaken dat het woord 'Poorter' bier betekende als de context dat aanduidde. In die tijd waren veel bierbrouwers in Engeland afkomstig uit de Lage Landen en zij kenden de Poorter bieren uit de steden op het continent.

Stadsburgers verdwijnen
In de loop der tijd werd het stadsburgerschap minder belangrijk en ontstonden de landen Nederland en België. Daarmee raakte het begrip poorter meer en meer in onbruik. Ook verschoof het economisch zwaartepunt in de loop van dezelfde tijd van het Hanzegebied naar het Holland van de gouden eeuw en later naar Engeland. Citaat van historicus Unger, vertaald (1): 'Immigranten uit de lage landen domineerden de productie en handel in bier in Engeland tot ver in de 16e eeuw. In 1574 was zelfs meer dan de helft van de brouwerijen in Londen in buitenlandse handen. De 'Dutch' zoals ze werden genoemd, brachten niet alleen een nieuw type bier, maar ook grotere volumes en ingewikkelder bedrijfsvoering.' Aanvankelijk werd de hop geïmporteerd (2), later legden boeren uit de lage landen hoptuinen aan in het graafschap Kent.

Ale mét en zonder hop
De Engelsen waren veel later in het gebruik van hop maar ook dit veranderde nu. Het Engelse Porter werd met hop gebrouwen en in dezelfde tijd was het Ale nog een drank zonder hop. De dingen blijven door de tijd heen steeds veranderen en het Engelse ale is vandaag synoniem met ambachtelijk 'craft' bier met hop. Dat is ook de meest gemaakte denkfout van nu; wij denken dat het huidige systeem van bierstijlen statisch is en toe te passen op het verleden. Het Engelse Ale veranderde in hoppenbier, het Hollandse scheepslieden bier werd een India Pale Ale en de Poorter werd een Porter. De geschiedenis van het bier is nog niet in haar definitieve vorm geschreven. We waren het bestaan van Poorter vergeten, net als het feit dat wij, vóór de Engelsen, al met extra houdbaar bier naar de Oost voeren.


(1)
Beer in the Middle ages and the Renaissance
Richard W Unger
2007
p.99

Immigrants and industries of London, 1400-1750
Liên Luu
Ashgate Publishing, Ltd.
2005

p.260
From the beginning beer brewing was closely associated with the 'Dutch', who introduced the skills. Throughout the fifteenth and the early part of the sixteenth centuries, aliens owned the majority of beer brewhouses
p.263
A careful analysis of available evidence suggests that beer breweries were in fact first set up in London by migrants from Holland in the early fifteenth century
p.264
In the fifteenth century, beer was regarded as a Dutch cultural product
p.292
Dutch brewers brought the art of beer brewing to England

Germans in Britain Since 1500
Panikos Panayi
Continuum International Publishing Group,
2003

p.4
The members of the German congregation consisted of Niederdeutschen from the Netherlands and Westphalia. (1550)
p.21
Beer-brewing had been introduced into England by north German immigrants in the fourteenth century. 200 years later at least half of the greater breweries in London were still owned by German or Dutch brewers, while many of their English collegues employed skilled foreigners.(24) Here the distiction between artisans from the Low Countries and from Germany was not always accurately drawn in sixteenth-century sources.

Ale, Beer, and Brewsters in England:
Women's Work in a Changing World, 1300-1600
Judith M. Bennett
Oxford University Press
1996

p.80
in the late fourteenth century, beer was brewed on the continent, imported into English towns
main consumers ... were the 'Dutch'
... who wished to escape 'floods, warfare, taxation, hunger, poverty, and violence.'

Ale-Beer-Brewsters-p80


(2)
The theory and practice of brewing illustrated

William Littell Tizard
1846

p.243
introducing the hop, in 1524, from the Netherlands,


hop-1524

doprgb50-455